Brzoza, liść brzozy, błyskoporek podkorowy, oskoła – sok z brzozy

Brzoza brodawkowata to jedno z najliczniej występujących drzew na terenie naszego kraju. Chciałbym przybliżyć Tobie możliwości stosowania tej rośliny. W szczególności, że mamy łatwy dostęp do surowca, a korzyści zdrowotne jakie niesie za sobą są niepodważalne i bardzo skuteczne

Treść Artykułu i tematy:

1. Brzoza -Wierzenia ludowe i legendy
2. Sok z brzozy – oskoła, właściwości i zastosowanie
3. Liść i kora Brzozy właściwości lecznicze
4. Błyskoporek Podkorowy – Czaga
5. Podsumowanie

1.Brzoza – wierzenia ludowe i legendy

Brzoza brodawkowata (Betula verrucosa Ehrh.) [Betula pendula Roth.] zwana także ze względu na białą korę brzoza biała (Betula alba L.) rośnie w Polsce na całym niżu i niższych położeniach karpackich.
W polskich rękopisach średniowiecznych wspomina się o niej bardzo często, a także mowa tam już jest o różnych wytworach brzozowych jak oskoła i dziegieć.

Praktyczne zastosowanie. “Brzoza ma wielkie znaczenie w kulturze materialnej ludu polskiego. Najpierw w pożywieniu ludowym. Na wiosnę spuszcza lud z brzozy słodki sok zwany oskołą, który służy jako napój. Słowianie od tego nacinania brzóz nazwali też pierwszy wiosenny miesiąc (trzeci lub czwarty w roku) berzń (staropolska nazwa marca). Jak to zajęcie było ważne dla ludu, świadczy o tym fakt, że Mazurzy augustowscy wczesną wiosnę, tj. czas, kiedy oskoła z drzew wychodzi, nazywali wprost oskołami. Dawne polskie rękopisy wspominają o oskole już w roku 1472, tak też rozumie ją Knapski w XVII wieku, gdy mówi o niej, że jest to betulae incisae succus. Taki sposób wydobywania soku z brzozy można zauważyć na różnych obszarach Polski płn.-wsch. (Pomorze, Warszawskie, Tykocińskie, Chełmskie), ale także na Śląsku, gdzie sok ten wydobywano w większych ilościach i spuszczano nawet do naczyń, w których przemieniał się w napój słabo alkoholowy. W latach głodowych jadano w Polsce mieloną korę brzóz.” (1)

Gałązek brzozowych używano na wianki i do zdobienia domów w czasie Zielonych Świątek, na palmy w czasie Niedzieli Palmowej by budzić nimi śpiochów, oraz w śmigus do smagania dziewcząt.
Według współczesnych radiestetów brzoza ma pozytywną energię i dotykanie jej oraz przebywanie w bliskim jej sąsiedztwie jest korzystne.
U starożytnych Rzymian brzoza symbolizowała m.in. władzę. Stąd właśnie pęk brzozowych rózg związanych rzemieniem – „fasces” – był oznaką władzy liktorskiej. Gałązek brzozowych używano też podczas uroczystości wprowadzania na urząd nowych konsulów (2)

Także jak można się doczytać w różnych przypisach brzoza stanowiła temat do różnych legend, wierzeń i podań. Tych jest dużo więcej. Lecz z czego korzystamy dzisiaj? Na przykład często widzimy osoby, które chcą skorzystać z energii drzew przytulając się do nich. Jeśli pomaga niektórym osobą to nie widzę w tym nic złego, lecz nie możemy ufać, że obejmowanie drzewa uleczy wszystkie dolegliwości z jakimi się zmagamy. Co innego, gdy się przyjrzymy pewnemu mistycznemu płynowi wydobywanemu z pnia drzewa.

2. Sok z brzozy – oskoła, właściwości i zastosowanie

Przychodzi wiosna, cieplejsza temperatura, natura pomału budzi się do życia. No i przychodzi czas na pozyskiwanie soku z pnia brzozy. Jeśli nie mieliście przyjemności nigdy widzieć tego zjawiska to wygląda ono tak jakbyśmy podłączyli “kran” do drzewa. Oznacza to, że w pniu drzewa wierci się mały otwór, a do otworu instaluje rurkę i tą rurką spływa nam wartościowy produkt jakim jest oskoła. Czas pozyskiwania jest krótki, bo zaczyna się z okresem wegetacji do momentu pojawienia się pierwszych liści.

Co ważne sok z pnia brzozy zawiera wiele minerałów takich jak:

• wapń,
• potas,
• mangan (litr oskoły potrafi pokryć dzienne zapotrzebowanie na Mn),
• miedź,
• cynk,
• magnez,
• fosfor
• kwas cytrynowy czy jabłkowy
• Kwas chlorogenowy ( zmniejsza apetyt i sprzyja utrzymaniu wagi).

Według danych minerały są te lepiej przyswajalne niż syntetyczne (za przykład może posłużyć – > magnez). Oskoła zwiększa przesącz w kłębuszkach nerkowych, dzięki czemu wydalane są szkodliwe produkty przemiany materii czy jonów sodu czy chloru (3). Patrząc na skład i charakterystykę, sok z brzozy może stanowić doskonałe źródło wzbogacenia diety, np. u osób mających objawy tężyczki, problemów z przyswajaniem składników mineralnych, wycieńczonych pracą umysłową i fizyczną. A gdy taki sok pozyskamy samodzielnie to dochodzi tu jeszcze aspekt kontaktu z naturą.

Oczywiście najlepiej pozyskiwać sok z drzew oddalonych od przemysłu, gospodarstw ze zwierzętami itp. Choć tu ciekawostka. Sok pozyskiwany z drzew obszaru uprzemysłowionego wykazywał większą zawartość składników przeciwutleniających niż tych co rosły w oddali, i nie wykazywał w swoim składzie śladów metali ciężkich. Najprawdopodobniej wynika to z reakcji przystosowawczych na czynniki środowiskowe rośliny (4).
Osobiście takiego soku (z pobliża fabryk czy chowu zwierząt) bym nie polecał, ale z obszaru, gdzie drzewo musi sobie samodzielnie (nie w grupie) radzić z ciężkimi warunkami atmosferycznymi takimi jak wiatr, słońce to wydawać by się mogło ciekawą propozycją patrząc na wcześniej wymienione badania.

Sok z pnia brzozy zatem wchodzi na listę produktów użytecznych i potrzebnych dla naszego zdrowia. Może stanowić zastępstwo w pewnym okresie czasowym dla np. płynów do nawadniania organizmu. W szczególności, że pojawia się sezonowo. Właściwości jakie może nieść jego stosowanie to: reguluje przemianę materii, immunomodulująco, zapobiega odkładaniu się kamieni moczowych, przeciwdziała zatrzymywaniu się wody w organizmie, polecany osobą z anemią czy rekonwalescentom. Kuracja powinna trwać ok 3 tygodni, zaleca się picie 3 razy dziennie po pół szklanki oskoły.(5)

3. Liść i Kora Brzozy właściwości lecznicze

Jednym z ważniejszych składowych drzewa brzozy jest liść, który w mojej praktyce stanowi składnik do mieszanek ziołowych dla osób zmagających się z problemami reumatycznymi i zwyrodnieniowymi stawów. Także stanowi wspomaganie dla osób z obrzękami. Z zielem pokrzywy, zielem fiołka trójbarwnego, mniszka pospolitego i podagrycznikiem, liść brzozy wraz korą może stanowić dobre wspomaganie w przypadku oczyszczania organizmu czy walki z stanami bólowymi stawów i kręgosłupa.

Idąc za dr Henrykiem Różańskim i cytując za nim: Wodne i wodno-alkoholowe wyciągi z liści brzozy wzmagają wydzielanie moczu i potu, a wraz z nimi chlorku sodu i zbędnych oraz szkodliwych metabolitów azotowych, zatem mają właściwości przeciwobrzękowe i przeciwartretyczne. Wykazują również działanie odkażające drogi moczowe oraz odtruwające. Flawonoidy i triterpeny hamują cyklooksygenazę prostaglandynową i lipooksygenazę, przez co działają przeciwzapalnie i przeciwbólowo. Długotrwale podawane mogą powodować rozkruszanie złogów moczanowych i wypłukiwanie piasku moczowego z dróg moczowych (6).

Inne badanie dało racjonalną podstawę do stosowania ekstraktu z liści Betula pendula w leczeniu zaburzeń immunologicznych, takich jak reumatoidalne zapalenie stawów, poprzez zmniejszenie proliferujących limfocytów zapalnych (7). Poza tym suszone ekstrakty z liści brzozy mają bardzo duży potencjał przeciwutleniający.

Kolejne badanie wykazało, że standaryzowany ekstrakt z kory brzozy (w postaci maści) jest skuteczny w leczeniu rogowacenia słonecznego i nie powoduje skutków ubocznych. Maść z kory brzozy może stanowić nową opcję terapeutyczną w przypadku rogowacenia słonecznego (7). Może dawać to pewną wskazówkę dla dermatologii onkologicznej. Ale może też po prostu pomagać w zapobieganiu różnym zmianom po intensywnym kontakcie z promieniami słonecznych ze skórą nie zaadaptowaną do takich warunków.
Przeglądając artykuły naukowe czy badania można stwierdzić, że kora brzozy (chodzi o korę z młodych gałęzi) jest odrobinę silniejszym surowcem od liści brzozy, zawierającym więcej betuliny. Pomaga ona walczyć z nowotworami, HIV, działa przeciwzapalnie, przeciwirusowo i przeciwbakteryjnie, może działać podobnie do kwasu acetylosalicylowego.
W jednym badaniu pokazano, że kora brzozy może być przydatna w leczeniu astmy, zapaleniu płuc, czy mukowiscydozy – czyli potencjalnie stanowi dobry środek zaradczy w kierunku leczenie układu oddechowego (8)

4. Błyskoporek podkorowy – czaga

Tutaj jedynie napomknę o silnym działaniu tego leczniczego grzyba brzozy jakim jest błyskoporek podkorowy, ponieważ należy się osobny artykuł dla tego mocarza.

Czaga odznacza się silnym działaniem przeciwnowotworowym. I w tym zakresie używany jest głównie w Rosji, stąd także jego nazwa “czaga” lub “czyr”. Co ciekawe, że od dawna był stosowany w tym obszarze, lecz mechanizm jego działania nie jest jeszcze do końca poznany. Najprawdopodobniej jest to związane z zawartością betuliny i kwasu betulinowego. Jest także doskonałym immunomodulatorem i pozwala powrócić do formy po przebytej chorobie nowotworowej i zapobiegać nawrotowi. (9)

Z lektury o tym grzybie można bardzo dużo wynieść, dlatego chciałbym poświęcić na niego osobny artykuł.

5. Podsumowanie

Tak jak mogliście doświadczyć studiując artykuł, brzoza jest drzewem bardzo użytecznym i możemy skorzystać na jej obecności w naszym otoczeniu. Nawet jeśli nie pod względem fitoterapeutycznym to wizualnym, ponieważ w deszczowe dni jej biała kora oświetla nam krajobraz. Brzoza jest związana z naszą tradycją od wielu lat i tak chyba pozostanie. Brzoza brodawkowata i omszona to dwa gatunki
z których możemy pozyskiwać surowiec zielarski. Także korzystajmy, z uroku tego drzewa, bo bez wątpienia jest drzewem wyjątkowym pod względem estetycznym i leczniczym.

Pozdrawiam serdecznie
Krzysztof Pielech

Prezentowany materiał nie stanowi porady o charakterze medycznym, ma wyłącznie charakter informacyjny i w rozumieniu obowiązujących przepisów nie może być traktowany jako specjalistyczna porada medyczna, forma diagnozy lub zalecenia w zakresie leczenia, ponadto nie może być podstawą do jakichkolwiek roszczeń. Autor oświadcza, że nie daje gwarancji przydatności treści materiału do określonego celu lub zastosowania oraz nie ponosi odpowiedzialności za jakiekolwiek szkody będące konsekwencją korzystania lub niemożności korzystania z materiału. Użytkownik kierując się wyłącznie informacjami uzyskanymi za pośrednictwem materiału działa na własną odpowiedzialność.

Źródła

1. “Rośliny w wierzenia i zwyczajach ludowych” – Słownik Adama Fischera
2. Wikipedia – źródło Anna Mazerant: Mała księga ziół. Warszawa: Inst. Wyd. Zw. Zawodowych, 1990
3. kpu.krosno.pl/herbalism/wp-content/uploads/sites/55/2022/01/Rola-brzozy.pdf
4. researchgate.net/publication/326317571_The_bioactive_and_mineral_compounds_in_the_birch_sap_collected_in_different_type_of_habitats
5. “O czym szumią zioła” Ruta Kowalska tom I
6. rozanski.li/220/lisc-brzozy-folium-betulae/
7. Sciencedirect.com/science/article/pii/S0378874114007934
8. Ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC9622319/
9. neuroexpert.org/suplementy/chaga-inonotus-obliquus/