Bruksizm to jeden z objawów, który towarzyszy osobom zgłaszającym się u Nas na terapię i programy zdrowotne. Bardzo często klienci nie zdają sobie sprawy, że zgrzytają w nocy zębami lub zaciskają mięśnie żucia.  

Co ciekawe możemy odróżnić: 

• Bruksizm nocny (zaciskanie, zgrzytanie, tarcie, tzw. ”szczękanie” zębami) 
• Bruksizm w czasie czuwania (osoby nieświadomie zaciskają zęby, gdy się na czymś koncentrują, zgryzają wargi, ołówek itp.) 

Klienci zgłaszają się z bólami w obrębie odcinka szyjnego, szumami usznymi, napięciami w obrębie twarzy i twarzoczaszki, napięciowymi bólami głowy i w tych przypadkach zawsze warto przyjrzeć się stawom skroniowo-żuchwowym, mięśniom żwaczom i skroniowym. Z moich obserwacji wynika, iż około połowa pacjentów, którzy są na wizytach zmaga się z tą dolegliwością. Statystyki mówią, że zgrzytanie zębami to problem u nawet 30% populacji (1) 

SPIS TREŚCI:

1. Co może być przyczyną zgrzytania zębami
2. Jakie są objawy bruksizmu
3. Bruksizm – co pomaga bardziej: szyna czy terapia manualna
4. Czy oddech może mieć wpływ na bruksizm? Ćwiczenia oddechowe i jak wspomóc leczenie zgrzytania zębami
5. Czy leki przeciwdepresyjne mogą powodować bruksizm?
6. Bruksizm a stres
7. Czy botoks może być pomocny w leczeniu bruksizmu?
8. Bruksizm a szumy uszne
9. Jak diagnozować bruksizm?
10. Bruksizm – jak leczyć i jakie terapie będą pomocne?

1.Co może być przyczyną zgrzytania zębami

Cytując słowa artykułu na portalu mito-med.pl są to: 

• Stres i sytuacje wpływające na nasz autonomiczny układ nerwowy, duży poziom lęku 
• Nieprawidłowości w uzębieniu – braki zębów, ubytki, zbyt wysokie wypełnienie, wady zgryzu, niedopasowane protezy zębowe itp 
• Zażywanie niektórych leków 
• Przerost migdałków 
• Zaburzenia endokrynologiczne 
• Zaburzenia funkcji neuroprzekaźników 
• Wady w oddychaniu (2)  
• Nocny refluks żołądkowo-przełykowy – nGERD tzw. Zgaga (3) 

Ciekawe badania przeprowadzili naukowcy z Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu, gdzie doszli do wniosku, że bruksizm może mieć podłoże genetyczne, poprzez dziedziczenie określonego genu(1). 

Słowo bruksizm pochodzi z greckiego słowa “brugmos” co oznacza “miażdżenie zębów”. 

Mimo wielu teorii na powstawanie bruksizmu etiologia wciąż pozostaje niejasna. Z punktu widzenia antropologii, zgrzytanie zębami zachodzące podczas epizodów bruksizmu, mogło przetrwać w toku ewolucji, pełniąc funkcję zachowania ostrości zębów. Obecnie przyjmuje się, że jest ona wieloczynnikowa i związana z zaburzeniami: miejscowymi, neurologicznymi (czynniki ośrodkowe) oraz czynnikami psychologicznymi (emocjonalnymi), a także chorobami ogólnymi. (5) 

Gdyby wziąć pod uwagę czynnik wieku, częściej cierpią na bruksizm osoby młodsze, osoby po 65 r.ż dużo rzadziej na tą dolegliwość się uskarżają. Duża część osób (ok 40 %), które zgrzyta zębami nie zauważa problemów z własnym organizmem czy układem mięśniowo-nerwowym. 

2.Jakie są objawy bruksizmu?

Objawy bruksizmu to między innymi:

• Starte zęby, pęknięcie lub złamanie zęba/ów 
• Girlandy (odciski zębów na bocznych częściach języka) 
• Cofanie się dziąseł – odsłanianie szyjek zębowych 
• Wrażliwość zębów 
• Napięcie, ból twarzy, napięciowy ból głowy, szumy uszne, napięcie w obrębie odcinka szyjnego kręgosłupa 
• Problemy z żuciem, trzaski, ograniczona ruchomość stawu skroniowo-żuchwowego 
• Zaburzenia słuchu, bóle gałek ocznych 
• Trudności z szerokim otwarciem ust 

3.Bruksizm – co pomaga bardziej: szyna czy terapia manualna?

W pewnym badaniu wzieło udział 29 pacjentek ze stwierdzonymi problemami w obszarze stawów skroniowo-żuchwowych z bruksizmem sennym. 15 miało wykonywaną terapię manualną, a druga część 14 pacjentek szynę statyczną. 

Wszyscy pacjenci byli informowani o bruksizmie i jego skutkach oraz wykonywali domowe ćwiczenia. Pacjentom w grupie szyny zalecono stosowanie szyny statycznej przez jeden miesiąc. Pacjenci z grupy manualnej terapii otrzymali łącznie 8 sesji po 45 minut dwa razy w tygodniu, obejmujących mobilizację stawów i tkanek miękkich w stawie skroniowo-żuchwowym (TMJ) i okolicy szyjnej. Oceniono nasilenie bólu, objawy, zakres ruchu stawu skroniowo-żuchwowego, funkcjonalność szczęki, jakość snu i satysfakcję pacjenta. Oceny powtórzono po 4 tygodniach i porównano z wartościami wyjściowymi. Wyniki: Stwierdzono statystycznie istotną różnicę w obu grupach w zakresie bólu, zakresu ruchu stawu skroniowo-żuchwowego i jakości snu. 

W porównaniu grup po leczeniu stwierdzono, że ból, zakres ruchu tkanek miękkich i stawu oraz jakość snu były statystycznie istotnie lepsze w grupie kobiet, które otrzymywały zabiegi manualnej terapii. (4) 

Badanie pozwala nam pokazać kierunek działania. Chociaż ja sam jestem zwolennikiem noszenia szyny, z racji ochrony szkliwia. Poza tym zawsze powtarzam, że terapie łączone dają najlepsze rezultaty 

4.Czy oddech może mieć wpływ na bruksizm? Ćwiczenia oddechowe i jak wspomóc leczenie zgrzytania zębami

Tak jak wcześniej mogliście przeczytać bruksizm występuje u osób, zestresowanych lub poddanych na czynniki które wywołują strach, ataki paniki, czy niepewność i niestabilność emocjonalną. Oddech może być tutaj doskonałym orężem w walce ze zgrzytaniem zębami.  

Rzadko wspomina się o roli reedukacji oddechowej w dysfunkcji stawów skroniowo-żuchwowych. Tymczasem zaburzenia wzorca oddechowego mogą stanowić biomechaniczne wyjaśnienie tego, jak i dlaczego dochodzi do zmian fizjologicznych w stawach i mięśniach. Praca z 2011 roku opublikowana w “Journal of Body Work and Movment Therapies” sugeruje, że wysunięcie głowy do przodu prowadzi do zwiększonego nacisku w stawie skroniowo-żuchwowym (wysunięcie jest związane z oddechem przez usta – mój komentarz). Naukowcy sugerują również, że pracownicy uzyskają cenne spostrzeżenia na temat zaburzeń stawu skroniowo-żuchwowego i ich leczenia, jeśli zwrócą uwagę na oddychanie i rehabilitację postawy. Nadużywanie i nadmierny rozwój pomocniczych mięśni wdechowych, pochylenie głowy do przodu, zaburzona propriorecepcja, zwiększona kompresja stawów szyjnych, czaszkowych i żuchwowych, hipermobilność lub nadaktywność stawu skroniowo-żuchwowego oraz bóle czaszkowo-tawrzowe przyczyniają się do rozwoju TMD ( temporomandibular disorders – zaburzenia w stawie skroniowo-żuchwowym lub zaburzenia czynnościowe układu żucia) (6) 

Tutaj nie tylko sam oddech przez nos jest ważny. Ważny jest także kierunek przepływu powietrza przez nos, ponieważ także może wpływać na biomechanikę naszego ciała. Najbardziej funkcjonalny wdech to zaczerpnięcie powietrza horyzontalnie (czyli w kierunku do twarzy), natomiast jeśli weźmiemy wdech do góry będziemy angażować mięśnie pomocnicze i górny tor oddechowy, co będzie wiązało się z nadmiernym napięciem wszystkich struktur funkcjonalnych i zaburzeniem biomechaniki, co może się przekładać na problemy z bruksizmem. 

5.Czy leki przeciwdepresyjne mogą powodować bruksizm?

Zaburzenia ruchowe związane ze stosowaniem leków przeciwdepresyjnych są dobrze opisanym zjawiskiem. Jednakże bruksizm, ból lub skurcz szczęki związany ze stosowaniem leków przeciwdepresyjnych, choć opisywane w literaturze dentystycznej, są rzadziej rozpoznawane wśród neurologów.  U pacjentów mogą wystąpić objawy podczas krótkotrwałego i długotrwałego stosowania leków przeciwdepresyjnych. Najczęściej zgłaszanymi substancjami zakłócającymi były fluoksetyna, sertralina i wenlafaksyna. Objawy mogą wystąpić w ciągu 3-4 tygodni od rozpoczęcia leczenia i ustąpić w ciągu 3-4 tygodni od odstawienia leku, dodania buspironu lub zamiany na inny lek farmakologiczny. Częstość występowania tego zjawiska nie jest znana. (7) 

Wnioski jakie płyną z innego badania, że lekarze powinni wystrzegać się tych działań niepożądanych i uważnie monitorować wczesne sygnały ostrzegawcze. (8) 

6.Bruksizm a stres

Mając okazję zabiegować różne grupy społeczne, o różnym statusie ekonomicznym a także przekroju wykonywania zawodu. Mogę przypuszczać, że określone czynniki stresowe mają wpływ na powstawanie bruksizmu. Częstym wymienianym w gabinecie faktorem jest lęk lub strach. Dodatkowym czynnikiem jest praca siedząca (choć nie zawsze). Badania potwierdzają, że czynniki psychospołeczne mają wpływ na genezę problemów ściskania, tarcia zębów(9). Zwiększone napięcie nerwowe, nieumiejętne radzenie sobie ze stresem, życie w ciągłym napięciu i presji to są czynniki mające ogromny wpływ nie tylko na bruksizm. Tutaj pomocne w takich przypadkach mogą okazać się techniki radzenia sobie ze stresem. Lecz o metodach zwalczaniu tych dolegliwości przeczytasz niżej. 

7.Czy botoks może być pomocny w leczeniu bruksizmu?

Jeśli nas obserwujecie, wiecie, że jesteśmy przeciwnikami botoksu w formie poprawiania urody i likwidowania zmarszczek. Inaczej ma się sprawa, gdy mówimy o zastosowaniu toksyny botulinowej typu A w leczeniu silnych dolegliwości, które powodują uszczerbek na zdrowiu. I tak, tutaj może być mowa o zgryzaniu zębów, silnych napięciach w obrębie twarzoczaszki i silnych migrenowych bólach głowy wywołanych bruksizmem. Badania jednoznacznie pokazują, że w przypadkach bardzo silnych dolegliwości botoks może okazać się pomocnym narzędziem. Tylko pamiętajcie to jest już jeden z ostatnich kroków gdy inne środki zawiodą lub nie dadzą wymiernych rezultatów. Należy także pamiętać o ewentualnych konsekwencjach stosowania tych substancji. 

8.Bruksizm a szumy uszne

To czy istnieje związek pomiędzy szumami usznymi a bruksizmem to pewnie wiecie i nie trzeba doświadczenia klinicznego, aby dojść do takich wniosków. Lecz skala zaburzeń może szokować udało mi się dotrzeć do badania, w którym zostało pokazane, że u osób z problemami ze stawami skroniowo-żuchwowymi ryzyko wystąpienia szumów usznych jest 8 razy wyższe. A terapia zdefiniowana na staw skroniowo-żuchwowy pomaga łagodzić szumy uszne o ok 44%. (10) 

9.Jak diagnozować bruksizm

W tym wypadku warto udać się do specjalisty najlepiej stomatologa lub ortodonty. Będzie mógł on sprawdzić stan i jakość zębów. Czy są jakieś starcia, pęknięcia, duże odsłonięcie szyjek zębowych itp 

Inną metodą jest stanięcie przed lustrem i powolne otwieranie jamy ustnej i obserwowanie czy żuchwa nie zbacza gdzieś na boki, czy ruch nie jest zygzakowaty, czy nie strzela, zgrzyta itp Prawidłowo przebiegający ruch ma być symetryczny i płynny, bez zauważalnych wychyleń 

Następna ocena to palpacja mięśni: żwaczy i skroniowych. Jeśli wyczujemy delikatne zgrubienia, które dają dolegliwości bólowe to mamy sygnał, gdzie można zacząć prace. Lecz nie tylko te mięśnie będą istotne. Ważna jest także przednia grupa mięśnie szyi, mięśnie podpotyliczne, a także język.

10.Bruksizm – jak leczyć? I jakie terapie będą pomocne

• Wspominałem o stresie, tutaj pomocne w walce ze stresem będą ćwiczenia autorelaksacji lub inaczej trening autogenny Schultza lub Jacobsona 
• Automasaż na bruksizm znajdziesz tutaj – > Bruksizm ćwiczenia i automasaż 
• Prawidłowa pozycja języka i sama praca z tym mięśniem – > Prawidłowa pozycja języka 
• Ćwiczenia oddechowe na redukcję stresu – > 3 ćwiczenia oddechowe na stres i ataki paniki 
• Szyna relaksacyjna 
• Automasaż brzucha przed snem wraz z ciepłym termoforem po masażu na okolice brzucha – > Automasaż Brzucha 
• Zioła na bruksizm – > 1. ziele dziurawca, korzeń kozłka lekarskiego, lawenda, kwiat lipy, liście maliny 2. Liść borówki czernicy, korzeń lukrecji, liść pokrzywy, kwiat rumianku  (stosować interwałowo) 

Mam nadzieję, że udało mi się przybliżyć Tobie zarówno problem jak i rozwiązania związane z dolegliwością jaką jest bruksizm. W razie pytań zapraszam do dyskusji

Pozdrawiam serdecznie

Krzysztof Pielech – Siła Regeneracji

Prezentowany materiał nie stanowi porady o charakterze medycznym, ma wyłącznie charakter informacyjny i w rozumieniu obowiązujących przepisów nie może być traktowany jako specjalistyczna porada medyczna, forma diagnozy lub zalecenia w zakresie leczenia, ponadto nie może być podstawą do jakichkolwiek roszczeń. Autor oświadcza, że nie daje gwarancji przydatności treści materiału do określonego celu lub zastosowania oraz nie ponosi odpowiedzialności za jakiekolwiek szkody będące konsekwencją korzystania lub niemożności korzystania z materiału. Użytkownik kierując się wyłącznie informacjami uzyskanymi za pośrednictwem materiału działa na własną odpowiedzialność. 

Źródła:

1. pulsmedycyny.pl/bruksizm-jest-uwarunkowany-genetycznie-990750 
2. mito-med.pl/artykul/bruksizm-czym-jest-przyczyny-i-objawy 
3. fizjoterapiastomatologiczna.com.pl/poradnik/bruksizm 
4. openaccess.hku.edu.tr/xmlui/handle/20.500.11782/3926 
5. apcz.umk.pl/JEHS/article/view/39816 
6. “Terapeutyczny oddech” Patrick Mckeown 
7. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29708207/ 
8. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32546134/ 
9. onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/joor.13142 
10. sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0022391313002552