Choroby cywilizacyjne to choroby, jednostki czy zespoły chorobowe XXI wieku, wynikające z rozwoju cywilizacji.
Mała aktywność fizyczna, niewłaściwe i złej jakości jedzenie przetworzone, duża ilość stresorów (hałas, zanieczyszczone powietrze, stres, nałogi, zła jakość snu) przyczyniają się do przedwczesnych zgonów lub obniżenia jakości życia. Przerażające jest, że pomimo, iż nie są to choroby zakaźne, szybko rozprzestrzeniają się i co roku powodują utratę jakości życia i zdrowia oraz tysiące zgonów, pomimo wzrastającej średniej przeżywalności.
Dla przykładu z raportu GUS (Główny Urząd Statystyczny) wynika, że w 2019 roku średnie życie mężczyzn to 74,1 lata, a kobiet 81,8 lata. W porównaniu z 2018 rokiem wydłużyło się o kolejno 0,3 lat i 0,1 lat. Gdy natomiast porównamy średni czas życia w 1990 roku to okaże się, że żyjemy dłużej mężczyźni o 7,9 lat, a kobiety o 6,6 lat. (Majewska M. 2020)
To prawda, że żyjemy dziś dłużej niż kiedykolwiek wcześniej w dziejach ludzkości. W Stanach Zjednoczonych i większości krajów rozwiniętych przeciętna długość życia zwiększyła się w ostatnim stuleciu o blisko 30 lat. Ten nadzwyczajny postęp dokonał się jednak gigantycznym kosztem – jesteśmy też w gorszej kondycji niż kiedykolwiek wcześniej. W ciągu ostatnich 25 lat obserwuje się stały, niekiedy wprost zatrważający wzrost liczby zachorowań na wiele poważnych, z pozoru wzajemnie niepowiązanych schorzeń: choroby sercowo-naczyniowe, cukrzycę, zespół metaboliczny, zaburzenia autoimmunologiczne, nowotwory złośliwe, zwłóknienie i marskość wątroby oraz zaburzenia mózgowe jak depresja, autyzm, choroba Alzheimera i choroba Parkinsona. Choć żyjemy zdecydowanie dłużej niż kiedyś, wielu z nas spędza te lata w cierpieniu, co powoduje kryzys zdrowia publicznego na niespotykaną skalę. ( Mayer E. Łódź 2021)
Patrząc na nasz przewidywalny czas życia, moglibyśmy sobie powiedzieć, że nie mamy czym się martwić, ale czy na pewno?
Przyszedł marzec 2020, a wraz z nim pandemia Covid-19. Okazało się, że nasza średnia życia wyraźnie się skróciła. Na tyle znacząco, że osoby przechodzące na emeryturę w 2022 roku dostały wyższe stawki z racji przewidywanej krótszej długości życia.
Według GUS w Polsce w 2021 roku mężczyźni żyli 71,7 lat, a kobiety 79,7, czyli odpowiednio o 2,3 oraz 2,1 lat krócej niż w porównaniu do 2019 r. ( Wojatsiński Z. 2023)
Padają pierwsze wnioski i porównania np. ze Szwecją gdzie polityka w zakresie restrykcji covidowych była dużo łagodniejsza niż w Polsce, pomimo to w Polsce zanotowaliśmy więcej zgonów. Według rozważań prof. Jerzego Jarosiewicza (kierownika Katedry i Oddziału klinicznego Chorób Zakaźnych i Hepatologii Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach) sytuacja odzwierciedlała ogólny stan zdrowia Polaków, oraz to, że nakłady na profilaktykę w krajach Skandynawskich są dużo większe niż w Polsce (rynekzdrowia.pl 2023).
Słowa kluczowe to profilaktyka i stan zdrowia. Czy możemy coś w tej kwestii zmienić i działać prewencyjnie i zapobiegawczo, aby nasze organizmy były gotowe do walki z przeciwnościami? By zapobiec temu, aby naszemu ciału nie zabrakło paliwa w długiej podróży jaką jest życie? Czy jedną ze składowych mogą być ciemne owoce jagodowe zawierające antocyjany i czy mogą przeciwdziałać chorobą cywilizacyjnym?
SPIS TREŚCI:
- Najczęstsze choroby cywilizacyjne i ich przyczyny
- Antocyjany i źródło ich występowania
- Antocyjany: interakcje z lekami i potencjalna szkodliwość
- Aronia
- Borówka Wysoka
- Podsumowanie
- Bibliografia
1.Najczęstsze choroby cywilizacyjne i ich przyczyny
Do najczęściej wymienianych chorób cywilizacyjnych zalicza się:
- choroby sercowo-naczyniowe – tutaj od lat w czołówce jest nadciśnienie tętnicze, które z kolei może mieć wpływ na pozostałe jednostki chorobowe (nie musi współwystępować). Pozostałe to zawały serca, udar mózgu, miażdżyca, niewydolność i zapalenie mięśnia serca.
Według danych WHO w Polsce w 2014 roku choroby układu krążenia stanowiły 45,1 % ogółu zgonu Polaków. Najczęstszą przyczyną było nadciśnienie tętnicze czy miażdżyca. - nabyte choroby metaboliczne: najbardziej popularną jednostką jest cukrzyca, szacuje się według danych ministerstwa zdrowia, że na cukrzycę choruje obecnie ok 2 mln osób, z czego 25% o tym wie. Statystyki nie pozwalają w tej kwestii myśleć pozytywnie.
- nowotwory,
- nadwaga i otyłość,
- zaburzenia psychiczne (depresja, pracoholizm, schizofrenia),
- choroby układu mięśniowo-stawowego (choroby zwyrodnieniowe stawów, bóle kręgosłupa, zapalenia stawów)
- choroby narządu wzroku (syndrom komputerowego widzenia, zespół suchego oka, zwyrodnienie plamki żółtej)
- choroby układu nerwowego, które mogą przyspieszyć procesy zapalne i rozwijają procesy neurodegradacyjne.
Chorób cywilizacyjnych jest dużo, a nowych jednostek chorobowych ciągle przybywa. Powodem jest dzisiejszy styl życia, który generuje nowe potrzeby.
Głównym podłożem chorób cywilizacyjnych jest:
- siedzący tryb życia i pracy – według badań Eurobarometru w Polsce siedzący tryb życia prowadzi od 50-70% populacji.
- stresory egzogenne – hałas miast, zanieczyszczenie powietrza
- brak aktywności fizycznej oraz właściwego odpoczynku
- stres
- używki – papierosy, alkohol, narkotyki
- niewłaściwe odżywianie – wysoko przetworzona żywność, duże ilości cukru w pożywieniu
- zła jakość snu
- długotrwała ekspozycja na monitory, ekrany
2.Antocyjany i źródło ich występowania
Pierwszy raz nazwa antocyjany została użyta w 1835 roku przez Marquarda do określenia niebieskich barwników kwiatu chabrów. Obecność tego barwnika wykryto w roślinach wysokogórskich, skąd wysnuto hipotezę, że barwnik ten chroni roślinę przed nadmiarem promieniowania ultrafioletowego. Synteza antocyjanów jest procesem fotochemicznym, dlatego owoce dojrzewające na drzewach czy krzewach bezpośrednio naświetlane promieniami słonecznymi, mają pełniejsze zabarwienie w stosunku do owoców zerwanych wcześniej i dojrzewających w magazynach. (Piątkowska E. i wsp. 2011)
Nazwa antocyjany pochodzi od dwóch greckich słów: anthos – kwiat oraz kyanos – niebeski. Antocyjanami nazywamy zarówno antocyjanidyny (część polifenolowa, aglikon) jak i antocyjaniny (glikozydy, czyli antocyjanidyny połączone z cząsteczkami cukrów). Znamy 17 antocyjanidyn i ponad 400 antocyjanin.
O antocyjanach wiadomo, że występują w naturze w niewielkich ilościach, nadając barwę czerwoną, pomarańczową lub niebieską płatkom kwiatów.
Tymczasem znacznie więcej antocyjanów jest w owocach, a szczególnie w ciemno zabarwionych jagodach. Obecne są głównie w skórce, co widać na pierwszy rzut oka. (Wawer I i wsp. Warszawa 2006)
Antocyjany należą do podgrupy roślinnych przeciwutleniaczy grup polifenolowych zaliczanych do grupy flawonoidów.
Roślinne przeciwutleniacze -> Polifenole -> Flawonoidy -> Antocyjany
Do najbogatszych źródeł antocyjanów w owocach możemy zaliczyć:
- owoc Aronii ( Fructus Aroniae – Aronia melanocarpa )
- owoc czarnego Bzu ( Fructus Sambuci – Sambus nigra )
- owoc Borówki amerykańskiej ( Fructus corymbosum – Vaccinium corymbosum )
- owoc czarnych Winogron ( Fructus Vitis viniferae )
- owoc Borówki czarnej ( Fructus Myrtilli – Vaccinium myrtillus)
- owoc czarnej Porzeczki ( Fructus Ribis nigri )
- owoc Jagody kamczackiej ( Fructus Lonicera caerulea)
- owoc Świdośliwy ( Fructus Amelanchier )
- owoc Maliny ( Fructus Rubus Idaeus )
Ciekawostką jest to, że antocyjany są używane jako naturalny środek barwiący w żywności (oznaczony numerem E-163) (Szaniawska M. i wsp. Wrocław 2015)
W czym tkwi siła antocyjanów?
Antocyjany mają właściwości przeciwutleniające. Wykazują zdolność usuwania wolnych rodników tlenowych, przez co zmniejszają ich negatywne oddziaływanie na ściany naczyń krwionośnych. Zmniejszają też przepuszczalność ścian naczyń włosowatych. Działają przeciwobrzękowo, przeciwzapalnie i przeciwzakrzepowo. Stosowane są w zaburzeniach mikrokrążenia obwodowego, zwłaszcza w gałce ocznej. Polepszając ukrwienie w obrębie tęczówki oka i przyspieszając regenerację rodopsyny, wpływają na ostrość widzenia. Znaczenie terapeutyczne mają więc antocyjany w leczeniu kruchości kapilar, głównie w oftalmologii oraz mikroangiopatiach cukrzycowych, również w miażdżycy i w terapiach naczyń obwodowych (Niedworok J. i wsp. Warszawa 2014)
Wszechstronne działanie sprawia, że niektóre owoce są obecnie coraz bardziej pożądane. Zwłaszcza przez osoby zainteresowane dbaniem o swój styl życia oraz inwestowaniem w zdrowie. Do tych owoców należą wszystkie wymienione w akapicie powyżej owoce. Na potrzeby tej pracy chciałbym omówić dwie najpopularniejsze rośliny czyli borówkę amerykańską i aronię.
3.Antocyjany: interakcje z lekami i potencjalna szkodliwość
Zgodnie z opinią EFSA (Europejskiego Urzędu ds. Bezpieczeństwa Żywności) antocyjany są związkiem, który w ilościach możliwych do osiągnięcia wraz z dietą, nie powoduje żadnych skutków ubocznych dla organizmu. (Aguliar F. 2013r)
Jest bardzo dużo właściwości prozdrowotnych antocyjanów. Mogą one jednak wykazywać interakcje z lekami osłabiając lub wzmacniając ich działanie.
W badaniach na zwierzętach laboratoryjnych oraz badaniach in vitro szczególną uwagę zwrócono na interakcję antocyjanów z:
- Nifedypiną – lek na nadciśnienie. Antocyjany z soku żurawinowego hamowały metabolizm leku, tym samym przedłużając i nasilając jego działanie
- Diklofenakiem – lek z grupy niesteroidowych leków przeciwzapalnych. Antocyjany przedłużają i nasilają jego działanie
- Karbamazepiną – lek przeciwpadaczkowy. Antocyjany z soku grejpfruta hamują metabolizm leku, zwiększając jego stężenie. Nasilając i przedłużając jego działanie,
- Tolbutamidem – lek hipoglikemizującym – antocyjany z soku grejpfruta hamują metabolizm leku nasilając i przedłużając jego działanie
- Warfaryną (lek zmniejszający krzepliwość krwi)
- Midazolamem (lek przeciwpadaczkowy) czy
- Cyklosporyną (lek immunosupresyjny) – warto zachować ostrożność
Interakcje w/w nie zostały potwierdzone badaniami na ludziach lub brak jest jednoznacznego potwierdzenia eksperymentów. Warto zwrócić uwagę przy zażywaniu w/w substancji farmaceutycznych i łączeniu ich z antocyjanami. (Cieślak P. 2022)
Dziękuję za przeczytanie/wysłuchanie tego artykułu. Kolejne 3 podpunkty ze spisu treści znajdziecie w części II
pozdrawiam
Krzysztof Pielech
Prezentowany materiał nie stanowi porady o charakterze medycznym, ma wyłącznie charakter informacyjny i w rozumieniu obowiązujących przepisów nie może być traktowany jako specjalistyczna porada medyczna, forma diagnozy lub zalecenia w zakresie leczenia, ponadto nie może być podstawą do jakichkolwiek roszczeń. Autor oświadcza, że nie daje gwarancji przydatności treści materiału do określonego celu lub zastosowania oraz nie ponosi odpowiedzialności za jakiekolwiek szkody będące konsekwencją korzystania lub niemożności korzystania z materiału. Użytkownik kierując się wyłącznie informacjami uzyskanymi za pośrednictwem materiału działa na własną odpowiedzialność.
