Dziurawiec Zwyczajny – Polski Adaptogen? – Jeden z najczęściej używanych składników olei, maści i mieszanek u nas w gabinecie.

Z tego artykułu dowiesz się:

1. Nerwoból nerwu trójdzielnego – jak się wspomagać ziołami
2. Blizny i gojenie ran – co pomaga?
3. Dziurawiec Zwyczajny – Działanie przeciwdepresyjne i na nerwobóle
4. Dziurawiec Interakcje z lekami lub innymi substancjami
5. Czy napar z dziurawca działa tak samo jak intrakt czy nalewka lub wyciąg olejowy?
6. Czy po spożyciu herbatki z dziurawca lub wmasowaniu oleju mogę wyjść na słońce?
7. Czy Dziurawiec Zwyczajny może mieć wpływ na nerw błędny oraz działanie przeciw depresji?
8. Podsumowanie i wnioski

Dziś chciałbym wam opisać jedną z roślin leczniczych, której jestem fanem. Olej z dziurawca używam najczęściej w swojej praktyce z klientami. Stanowi on doskonałe wspomaganie terapii, masażu czy innych zabiegów i to nie tylko zewnętrznie! Zapraszam Was w czytelniczą podróż z tym magicznym zielem.

Hypericum perforatum (Dziurawiec Zwyczajny) nie tylko dzięki działaniu zewnętrznemu zawdzięcza moją uwagę. Spektrum działania jeśli stosujemy doustnie (wewnętrznie) w postaci naparów, wyciągów olejowych, intraktów, wyciągów alkoholowych jest bardzo szerokie i dużo efektywniejsze. Dlatego dziurawiec zwyczajny (Hypericum perforatum L.) stanowi jedną z części naszej filozofii pobytu regeneracyjnego i właśnie na nim opiera się kilka programów zdrowotnych w naszej agroturystyce regeneracyjnej.

I podążając za słowami dr Henryka Różańskiego: dziurawiec może nosić miano adaptogenu. I faktycznie trudno się nie zgodzić
Najpierw wyjaśnijmy sobie jednak kiedy możemy mówić o adaptogenach? Główne kryteria, które kwalifikują roślinę do zostania adaptogenem to przede wszystkim:

• Roślina nie może być toksyczna lub trująca. Nie może uzależniać, a także wpływać na skutki uboczne w swoim działaniu na zdrowie psychiczne lub fizyczne
• Roślina ta daje naszemu organizmowi odporność na stres w obliczu czynników stresogennych nie wpływając na zmniejszenie energii życiowej
• Optymalizuje działanie organizmu wpływając na jego równowagę. Np. oczyszczając organizm z toksyn, optymalizując pracę narządów wewnętrznych, wpływa na procesy poznawcze

Po tym co przeczytacie, myślę, że zaliczycie dziurawiec do grupy adaptogenów. Oczywiście warto pamiętać o przeciwwskazaniach i działaniu wykluczającym, ale wszystkie te informacje znajdziecie w tekście poniżej.

Dziurawiec będę w tekście nazywał zamiennie: zielem czarownic, świętego Jana lub zielem słońca (moja nazwa).
Dwie pierwsze nazwy nie bez powodu w lecznictwie ludowym były często używane. W przeszłości dziurawiec był rośliną na wiele schorzeń. Po setkach lat się okazało się, że wiele z tych wierzeń i przesądów ma również dziś swoje odzwierciedlenie. Ziele czarownic zostało bardzo dobrze przebadane naukowo i zweryfikowane pod kątem użyteczności.

1.Nerwoból nerwu trójdzielnego – jak się wspomagać ziołami

W jednym z artykułów, które miałem okazję czytać potwierdziły się moje spostrzeżenia odnośnie neuralgii nervus trigeminus. Często sobie zadawałem pytanie co może być pomocne w wspomaganiu terapii/leczeniu neuralgii nerwu trójdzielnego. Trafiłem na doniesienia o wspomagającym działaniu ziela św. Jana i faktycznie można było zauważyć, że kliencie odczuwali poprawę (lecz pamiętajmy nie były to badania naukowe z mojej strony, jedynie obserwacje).

Moje wnioski mogą być poparte artykułem z 2017 roku (“Terapie uzupełniające w medycynie”), gdzie 53 letniej pani nie udało się dostać szybko na wizytę w klinice spowodowaną bólem ustno-twarzowym wywołanym nerwobólem nerwu trójdzielnego. Sama na własną rękę znalazła artykuły, gdzie przypuszczano dobre działanie preparatu Hypericum perforatum i postanowiła wypróbować na własną rękę działanie i okazało się, że ból ustąpił.

Mechanizm działania Hypericum perforatum obejmuje profil hamowania neuroprzekaźników oraz potencjalne działanie przeciwzapalne i przeciwutleniające, co sugeruje rolę w leczeniu bólu(1).
Dziurawiec Zwyczajny może być obiecującą opcją terapeutyczną dla terapii nerwobólu nerwu trójdzielnego, która zasługuje na dalsze badania, aby solidnie uzasadnić jej stosowanie w warunkach klinicznych

2.Blizny i gojenie ran – co pomaga?

Macerat olejowy z dziurawca lub maści na jego bazie był stosowany już od dawna. Często jednak grono sceptyków, którzy nigdy nie używali oleju podważa siłę jego działania. Nie ma dużych badań, które mogłyby jednoznacznie utwierdzić negatywnie nastawionych do tego specyfiku ludzi. Za to mamy kilka mniejszych badań na ludziach, gdzie potwierdza się skuteczność, a także ekonomiczność zastosowania oleju lub maści.

W badaniu opublikowanym w 2022 roku gdzie wykorzystano macerat olejowy z dziurawca zwyczajnego w trudnych do leczenia zmian skórnych związanych z idiopatycznym ziarnikowatym zapaleniem sutka (IGM). Masaż olejem był zalecany 2 razy dziennie po dwie minuty. Ogólny wskaźnik powodzenia stosowania oleju z dziurawca wyniósł 94%. I w wynikach stwierdzono, że masaż olejem wydaje się bardzo skuteczny w leczeniu przebiegu IGM. (2)

W innym badaniu próbie został poddany jeden ochotnik znajdujący się na Oiomie. W badaniu skuteczności działania oleju z dziurawca na odleżyny, ocena wyników uzyskanych z doświadczeń makroskopowych i histopatologicznych wykazała, że oleisty ekstrakt z dziurawca zwyczajnego zapewnia znaczną skuteczność w leczeniu odleżyn. (3)

Inne ciekawe doświadczenie naukowe wskazało, że olej z ziela św Jana wymieszany z olejkiem neem może być korzystniejszą finansowo alternatywą od innych drogich terapii ran z odsłoniętymi kośćmi głowy. Mieszanina olejów była testowana na grupie 15 osób z ranami otwartymi głowy z odsłoniętymi kośćmi. Zaobserwowano szybkie powstawanie tkanki ziarninowej, która po 4 tygodniach pokrywała całą odsłoniętą powierzchnię kości w 11 z 15 przypadków ( 73%), a zmiana opatrunku była prosta i nie zgłaszano bólu. (4)

Te badania doskonale wskazują jaki potencjał ma dziurawiec w terapii ran skóry, bliznowacenia, czy regeneracji jej warstw. Co jest godne pokreślenia, że jest środkiem ogólnodostępnym i nisko
kosztowym, jeśli ktoś przygotuje taki macerat samodzielnie. Działanie przeciwbakteryjne takiego preparatu może być dodatkowym atutem w walce z dolegliwościami (5)

3.Dziurawiec Zwyczajny – działanie przeciwdepresyjne i na nerwobóle

Wyniki wielu niezależnych badań wskazują, że dziurawiec wpływa korzystnie na łagodzenie stanów lękowych i depresyjnych. Analiza wszystkich przeprowadzonych prób klinicznych (127), w których uczestniczyło łącznie niemal 2300 osób ze zdiagnozowaną depresją, wykazała, że Hypericum perforatum posiada właściwości zbliżone do leków trójpierścieniowych, czyli działa jako inhibitor wychwytu zwrotnego serotoniny (SSRI). Terapie z zastosowaniem dziurawca trwały zazwyczaj od 4 do 6 tygodni i przynosiły porównywalne rezultaty do leczenia farmakologicznymi środkami antydepresyjnymi.

Naukowcy dość mocno podkreślają jednak, że dziurawiec sprawdza się w przypadku leczenia depresji o lekkim i średnim nasileniu. Nie jest jednak pomocny przy ciężkich zaburzeniach. Zioło to najczęściej przepisywane jest więc w celu łagodzenia lęku i stresu, a także przy delikatnych nerwicach czy nerwobólach. Polecany jest również w stanach obniżonego nastroju oraz podczas rekonwalescencji pacjentów, której w tym okresie często towarzyszy przygnębienie.

Udowodniono, że za przeciwdepresyjne właściwości dziurawca odpowiada obecna w zielu hiperforyna i hiperycyna. Związki te nie rozpuszczają się jednak w wodzie, w efekcie czego picie herbatki z dziurawca podczas depresji nie daje żadnych rezultatów terapeutycznych. W tym przypadku należy stosować wyciągi alkoholowe z ziela, soki bądź nalewki. (6)

4.Dziurawiec Zwyczajny – interakcje z lekami lub innymi substancjami

Robiąc przerwę w zachwalaniu działań dziurawca zwyczajnego należy pamiętać o środkach ostrożności, bowiem ziele to wchodzi w interakcje z innymi lekami i warto o tym pamiętać, aby nie osłabić działania danych substancji!
Zawarta w dziurawcu hyperforyna wchodzi w interakcję z wieloma lekami syntetycznymi – zmniejsza ich biodostępność, przez co leki mogą przestać przynosić efekty lecznicze. Nie powinno się stosować dziurawca w przypadku przyjmowania:

• Leków przeciwwirusowych – acyklowir, indynawir
• Leków immunosupresyjnych – cyklosporyna, takrolimus
• Doustnych antykoagulantów
• Doustnych leków antykoncepcyjnych.
• Digoksyny
• Syntetycznych leków przeciwdepresyjnych
• Leków przeciwhistaminowych(7)

5.Czy napar z dziurawca działa tak samo jak intrakt czy nalewka lub wyciąg olejowy?

Musimy zwrócić uwagę, iż napary z dziurawca w porównaniu z wyciągami alkoholowymi lub olejowymi będą działać inaczej. Jeśli będziemy chcieli osiągnąć zamierzony efekt terapeutyczny musimy o tym pamiętać.

Napar z dziurawca będzie działał doskonale rozkurczowo przy problemach z niestrawnościami lub zaburzeniami trawienia. Napar będzie się także doskonale nadawał do przemywania skóry, w miejscu gdzie wystąpiły rany, blizny, oparzenia.

Natomiast jeśli chcemy uzyskać efekt wpływania na neuroprzekaźniki czyli wyekstrachować hipercerynę i hiperforynę (które najprawdopodobniej odpowiadają za działanie na układ nerwowy – nie ma potwierdzeń i są sprzeczne teorie) trzeba zrobić lub kupić wyciąg alkoholowy z dziurawca. Wtedy uzyskamy efekt przeciwdepresyjny (8)

6.Czy po spożyciu herbatki z dziurawca lub wmasowaniu oleju mogę wyjść na słońce?

Hiperycyna zwiększa wrażliwość skóry na promienie UV, co w umiejętny sposób może być wykorzystane w leczeniu łuszczycy, trądziku i bielactwa. Alkoholowe i olejowe ekstrakty z kwiatów dziurawca pobudzają hemopoezę.(9)

Przyjmując preparaty z dziurawca może wzrosnąć wrażliwość skóry na promienie słoneczne, co z tym związane osoby o jasnych karnacjach mogę być szybciej narażone na poparzenie słoneczne. Lecz tak jak dr Różański wspomina może to być także wykorzystane przy umiejętnym dawkowaniu jako zaleta. Przy użyciu olei nie zauważyłem tego procederu obserwując moich klientów, lecz nie jest powiedziane, że większa wrażliwość nie może zajść.

7.Czy Dziurawiec Zwyczajny może mieć wpływ na nerw błędny oraz działanie przeciw depresji?

Dane sugerują, że ekstrakt z dziurawca może znacznie zwiększyć prawdopodobieństwo uwolnienia glutaminianu z nerwów doprowadzających do neuronów jądra pasma samotnego (NST) poprzez zwiększenie presynaptycznego wapnia. Synapsa doprowadzająca do nerwu błędnego in vitro z neuronami NST jest idealnym systemem modelowym do badania substancji roślinnych na neurotransmisję glutaminergiczną (10)

Pięć badań przeprowadzono w celu porównania skuteczności działania wyciągu z dziurawca z trójcyklicznymi lekami przeciwdepresyjnymi (imipramina, amitryptylina). Stu osiemdziesięciu dziewięciu pacjentów otrzymywało preparaty dziurawca, a 159 — leki przeciwdepresyjne. Stwierdzono, że wyciąg z dziurawca był nieznacznie efektywniejszy niż trójcykliczne leki przeciwdepresyjne. W 6 badaniach porównano częstość i rodzaj efektów ubocznych wyciągu z dziurawca i standardowych leków przeciwdepresyjnych. Dwustu pięćdziesięciu pacjentów przyjmowało wyciąg z dziurawca, 230 stosowało leki przeciwdepresyjne. Z powodu nasilonych objawów ubocznych z badania zrezygnowało 4% osób przyjmujących dziurawiec i 7% pacjentów stosujących leki przeciwdepresyjne (11)

Podsumowanie i wnioski

Dziurawiec Zwyczajny wykazuje wielokierunkowe działanie zarówno w postaci do stosowania zewnętrznego i wewnętrznego. Nie ulega wątpliwości, że jest jednym z najbardziej przebadanych substancji fitoterapeutycznych, lecz jeszcze kryje przed nami wiele zagadek do których rozwiązania potrzebujemy więcej badań i obserwacji. Agroturystyka Regeneracyjna Biały Płotek to miejsce, gdzie Dziurawiec jako element fitoterapii na pewno zagości na stałe w programach regeneracyjnych.

Powinniśmy sobie odpowiedzieć na pytanie z początku artykułu: czy dziurawiec zwyczajny może być naszym polskim adaptogenem? Odpowiedź z mojej strony jest twierdząca. Ze względu na małą
szkodliwość (przy zachowaniu środków ostrożności), zwiększa zdolności koncentracji, poprawia sprawność psychiczną. (12) Wykorzystanie dziurawca przy zaburzeniach snu czy bólach głowy, neuralgiach, fibriomialgii, born out, czy ogólnego zmęczenia może się okazać niezwykle pomocne.

Autor – Krzysztof Pielech

Materiał nie stanowi porady o charakterze medycznym, ma wyłącznie charakter informacyjny i w rozumieniu obowiązujących przepisów nie może być traktowany jako specjalistyczna porada medyczna, forma diagnozy lub zalecenia w zakresie leczenia, ponadto nie może być podstawą do jakichkolwiek roszczeń. Autor oświadcza, że nie daje gwarancji przydatności treści materiału do określonego celu lub zastosowania oraz nie ponosi odpowiedzialności za jakiekolwiek szkody będące konsekwencją korzystania lub niemożności korzystania z materiału. Użytkownik kierując się wyłącznie informacjami uzyskanymi za pośrednictwem materiału działa na własną odpowiedzialność.

Źródła:

1. sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0965229916302795
2. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36367811/
3. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28011162/
4. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24851844/
5. www.mdpi.com/1420-3049/17/1/275
6. neuroexpert.org/wiki/dziurawiec-hypericum-perforatum/
7. Czasopismo Naturoterapia w praktyce “Dziurawiec Zwyczajny właściwości lecznicze i zastosowanie
8. www.centrumfitoterapii.pl/wp-content/uploads/2019/01/panacea-60-dziurawiec-i-jego-wszechstronne-zastosowanie.pdf?_ga=2.47106343.1206993618.1695408278-1801334040.1692292762
9. //rozanski.li/5419/dziurawiec-w-praktycznej-fitoterapii/
10. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24985104/
11. https://journals.viamedica.pl/psychiatria/article/viewFile/29219/23980
12. “Fitoterapia i leki roślinne” Jan Niedworok, Eliza Lamer-Zarawska, Barbara Kowal-Gierczak