Borowina i zabiegi borowinowe w ostatnich latach zostały zapomniane, lecz mam nadzieję, że po przeczytaniu tego artykułu przekonasz się, że warto odkurzyć jakże starą metodę terapeutyczną jakimi są okłady, kąpiele z borowiny i nie tylko. Zapraszam do zainwestowania kilku minut, aby być może Twoje Zdrowie i Samopoczucie mogło skorzystać z tego czarnego skarbu.
Terapia z wykorzystaniem borowiny to peloidoterapia. Nazwa pochodzi od greckiego pelos, co oznacza błoto. Termin ten został zatwierdzony na Międzynarodowym Kongresie Hydrologii Medycznej w 1938 roku. Nie oznacza to jednak, że to był początek tej metody terapii. W literaturze, znajdują się doniesienia, iż do celów leczniczych pierwszy raz użyto borowiny w 1815 roku w Łaźniach w Orawie. W Polsce użyto jej zdecydowanie później, gdyż dopiero w 1858 roku, w Krynicy Morskiej (1)
Kilkanaście wieków temu torf wydobywano z podłoża iglastych borów, stąd zapewne wzięła się nazwa „borowina”. Mimo braku aksamitnej konsystencji, pięknego zapachu oraz atrakcyjnego koloru, borowinę używa się w zabiegach kosmetycznych. (2)
Ciekawe stwierdzenie i jednocześnie zapytanie…dlaczego pomimo tylu wyżej wymienionych nieatrakcyjnych walorów, borowina znajduje zastosowanie w naszym życiu codziennym? Co czyni ją tak wyjątkowym surowcem?
SPIS TREŚCI:
- Czym jest borowina?
- Czy borowina pomaga w bólach kręgosłupa i bólach stawów
- Czy okłady z borowiny wpływają na skórę i cellulit?
- Czy borowina wpływa na hormony? Czy borowina może być pomocna dla kobiet w okresie menopauzy?
- Młodzieńcze Reumatoidalne Zapalenie Stawów, Hormony i Borowina
- Przeciwskazania do stosowania borowiny
- Borowina dla organizmu i nie tylko
- Borowina po zabiegowa czy bezpieczna do ogrodu i gleby
1.Czym jest borowina?
CZYM JEST BOROWINA? Peloid (grec. pelos – błoto) to naturalny materiał występujący w przyrodzie, składający się z substancji mineralnych, organicznych lub mieszanych, który powstał wskutek naturalnych procesów geologicznych w skorupie ziemi i procesów biologicznych zachodzących w szczególnych warunkach w obumarłych roślinach (3)
Skład borowiny jest niebywale złożony i bogaty, co wpływa na jej działanie.
Związki humusowe stanowią od 75% do 95% masy organicznej torfu, większość z nich to kwasy humusowe. Kwasy humusowe są ciemno zabarwionymi złożonymi biopolimerami. Kwasy huminowe, hymatomelanowe i fulwonolowe obok garbników, pektyn, cukrów, białek i bitumin (woski, żywice, asfalty, tłuszcze) uważa się za biologicznie czynne składniki borowin (2)
2.Czy borowina pomaga w bólach kręgosłupa i bólach stawów
Systematyczny przegląd badań naukowych analizujących skuteczność terapii okładami borowinowymi u pacjentów z rozpoznaniem choroby zwyrodnieniowej stawu kolanowego. W badaniach, które spełniły kryteria włączenia, 12 analizowało funkcjonalność, 17 – odczuwany ból, 5 – jakość życia, a wszystkie wykazały istotną poprawę w trzech analizowanych zmiennych. Terapia okładami borowinowymi jest uważana za alternatywną i skuteczną terapię w klinicznym leczeniu choroby zwyrodnieniowej stawu kolanowego. (4)
Badanie przeprowadzono na 51 osobach cierpiących na chorobę zwyrodnieniową stawów, w tym 32 kobiety i 19 mężczyzn (średni wiek: 62 ± 1,2 roku, przedział wiekowy: 44-77 lat). Badani poddali się 12-dniowej kuracji kąpielą błotną z siarką (FBT) w uzdrowisku Terme di Telese w Telese Terme (Benewent, Włochy). Na początku i na końcu terapii uzdrowiskowej mierzono objawy kliniczne wywołane przez chorobę zwyrodnieniową stawów oraz wpływ terapii FBT z siarką na jakość życia za pomocą skali VAS, kwestionariuszy WOMAC i SF-36.
Wyniki badań wykazały znaczącą (P < 0,05) redukcję objawów i poprawę jakości życia po zakończeniu terapii w spa. (5)
Miałem okazję dość często zabiegować klientów po okładach borowinowych na plecy przed terapią lub po terapii manualnej połączonej z pracą na powięziach. Już po 3 zabiegach stan klientów ulegał znacznej poprawie w zakresie ruchomości i mobilności. Ślizg tkanek był dostrzegalnie płynniejszy, bez zaburzeń. Dlatego jestem wielkim zwolennikiem prowadzenia terapii łączonych utrwalonych ćwiczeniami i ruchem
Działanie termiczne torfu polega na rozszerzeniu naczyń krwionośnych, zwiększeniu przepływu krwi i limfy oraz zmniejszeniu napięcia mięśni. W chorobach układu mięśniowo-szkieletowego powoduje to zwiększenie ruchomości stawów i działanie przeciwbólowe (6)
Leczenie z zastosowaniem borowiny jest trójfazowe: borowina działa zewnętrznie za pośrednictwem receptorów skóry, wpływając na centralny układ nerwowy. Kolejną fazą jest faza neurochemiczna, podczas której składniki czynne biologicznie zaczynają krążyć we krwi, stymulując układ nerwowy. Kolejna, trzecia faza, to faza reakcji i może trwać nawet do 24 godzin. Zabiegi borowinowe poprzez swoje liczne właściwości normalizują funkcje organizmu, wpływają pozytywnie na gruczoły, układ krążenia, wspomagają usuwanie produktów przemiany materii. Borowina ma przede wszystkim działanie przeciwbólowe i przeciwzapalne, pobudza także układ immunologiczny. Działanie lecznicze borowiny może być więc wykorzystywane nie tylko w lecznictwie uzdrowiskowym (3) ,lecz także w kosmetyce. I tutaj mam nadzieję, że zaciekawię płeć piękną w kolejnym rozdziale, bo wpływ borowiny na niektóre mankamenty ciała jest nieoceniony.
Główne działanie borowiny jest przeciwbólowe i przeciwzapalne, a także pobudzające fagocytozę i dyfuzję, zwiększające elastyczność tkanki łącznej, rozszerzające powierzchowne naczynia krwionośne, obniżające lepkość płynu stawowego (co ułatwia późniejszą kinezyterapie, gdyż zmniejsza się odczuwanie bólu), pobudzające układ immunologiczny oraz chemiczne -wchłanianie poprzez skórę związków zawartych w borowinie (1)
3.Czy okłady z borowiny wpływają na skórę i cellulit?
Badanie przeprowadzone przez Amuso i wsp. na grupie 60 kobiet z obecnością cellulitu na udach i pośladkach dotyczyło stosowania błota z wodorostów przez okres 4 tygodni. Dokonywano oceny fotograficznej, klinicznej, antropometrycznej oraz zadowolenia badanych przed rozpoczęciem terapii i po jej zakończeniu. Wykazano zmniejszenie nasilenia cellulitu, redukcję obrzęku, stanu zapalnego oraz mniejszą zawartość tkanki tłuszczowej. Odnotowano również poprawę komfortu probantek i satysfakcję z uzyskanych rezultatów (7).
Autorka badania, która przytacza w/w wyniki opisała przypadek 49 letniej klientki na której wykonała plan zabiegowy, który obejmował wykonanie serii 10 zabiegów okładów borowinowych w odstępach tygodniowych. Do wykonania zabiegów wykorzystano połczyńską borowinę w plastrach pochodzącą ze złoża „Bronowo” w gminie Połczyn–Zdrój. Po wykonaniu całej serii zaobserwowano zmniejszenie ilości występujących nierówności i zmniejszenie stopnia cellulitu z III na II (fot. 1) (7)
Jest to bardzo ciekawy opis przypadku oparty na wcześniejszej tezie, które pokazuje potencjał na dodatek jeszcze nie do końca odkryty w zastosowaniu borowiny i w połączeniu z technikami manualnymi daje potężne narzędzie w walce z cellulitem.
Przyjrzyjmy się co pisze profesor Różański na temat borowiny w zastosowaniu zewnętrznym:
“Oddziaływanie lecznicze borowiny po zastosowaniu zewnętrznym nie jest wyjaśnione w dostatecznym stopniu. Z pewnością borowina jako zły przewodnik ciepła rozgrzewa tkanki. Składniki borowiny wnikają łatwo przez skórę do krwi i limfy. Stymuluje komórki Langerhansa w skórze, które wiążą, a następnie prezentują antygeny limfocytom, np. Th. Wytwarzają także interleukinę 1. Borowina zmienia procesy elektrochemiczne w tkance skórnej i podskórnej, zmienia ładunki, rozluźnia mięśnie, działa przeciwbólowo, poprawia krążenie krwi i chłonki. Na krążenie tkanki łącznej płynnej ma wpływ ciśnienie hydrostatyczne i lepkość borowiny. Wchłonięciu ulegają wysięki zastoinowe, prozapalne z okolic stawów i skóry, tkanki łącznej podskórnej i wokół nerwów oraz mięśni. Borowina zawiera składniki przeciwświądowe, odkażające i przeciwbólowe. Borowina wpływa na układ hormonalny przysadkowo-nadnerczowo-jajnikowy. Pobudza wydzielanie DHEA (dehydroepiandrosteronu).”(8)
Te wszystkie właściwości sprawiają, że moje oczy coraz szerzej się otwierają i to pomimo obcowania na co dzień z substancją czynną jaką jest borowina. Wróćmy do tematu jak borowina wpływa na układ hormonalny?
4.Czy borowina wpływa na hormony? Czy borowina może być pomocna dla kobiet w okresie menopauzy?
Fitohormony zawarte w borowinie pobudzają wydzielanie hormonów jajnikowych, co jest wyjątkowo przydatne kobietom w okresie menopauzy, czy też przy niedoczynności jajników.(2)
Zabiegi borowinowe mają zastosowanie w przewlekłych stanach zapalnych dróg rodnych, stanach pooperacyjnych, zrostach otrzewnej, niepłodności oraz w zespole klimakterycznym (8)
Zabiegi borowinowe mają wpływ na sekrecję hormonów, dotyczy to głównie hormonów nadnerczowych i przysadkowych oraz jajnikowych. Działanie borowiny na jajniki jest dwojakie, tj. bezpośrednie poprzez intensywne przegrzewanie jajników i działanie estrogenne związane z zawartością tych substancji w borowinie; natomiast działanie pośrednie, nieswoiste, polega na pobudzeniu wydzielania hormonów przysadkowych. Wykazano zwiększenie poziomu glikokortykoidów we krwi po zabiegach borowinowych
Najczęściej stosowanymi zabiegami są: okłady – zawijania całkowite i częściowe, kąpiele borowinowe i zawiesinowe, nasiadówki, tampony borowinowe, zabiegi z pasty borowinowej, jontoforeza (8)
5.Młodzieńcze Reumatoidalne Zapalenie Stawów, Hormony i Borowina
Postanowiłem przytoczyć całość badania, bo jest niezwykle ciekawe, z racji tego, że złożony mechanizm działania nie jest do końca poznane, ale niezwykle fascynujące kiedy dochodzimy do wniosków jak w niżej opisanym badaniu
Celem badania była ocena dynamiki hormonów osi przysadkowo-gonadowo-tarczycowej u pacjentów z młodzieńczym reumatoidalnym zapaleniem stawów pod wpływem terapii borowinowej oraz określenie odpowiadających im zmian morfologicznych w przysadce mózgowej, gonadach i tarczycy u białych szczurów rasy Wistar z indukowanym adiuwantowym zapaleniem stawów podczas terapii borowinowej. Zbadano 46 pacjentów z młodzieńczym reumatoidalnym zapaleniem stawów podczas rehabilitacji w sanatoriach. Wpływ terapii borowinowej na oś przysadkowo-gonadowo-tarczycową oceniano na podstawie zmian w poziomach głównych hormonów: LH, FSH, estradiolu, testosteronu, TSH, T3, T4. Grupę kontrolną stanowiło 15 zdrowych osobników w tym samym wieku. Zmiany morfologiczne w przysadce mózgowej, jądrach, jajnikach i tarczycy badano u 24 białych szczurów rasy Wistar z adiuwantowym zapaleniem stawów. Wyniki:
W młodzieńczym reumatoidalnym zapaleniu stawów dochodzi do aktywacji osi przysadka-gonady-tarczyca, co objawia się spadkiem produkcji FSH, LH, TSH, testosteronu u chłopców we wszystkich grupach wiekowych oraz estradiolu zarówno u dziewcząt niezależnie od wieku, jak i u chłopców w wieku 12–17 lat. Jednocześnie obserwuje się wzrost wydzielania T3 i T4. Największe odchylenia odnotowano u pacjentów z układową postacią choroby, charakteryzującą się dużym stopniem nasilenia i czasem trwania choroby. Włączenie terapii borowinowej do programu rehabilitacji sanatoryjnej prowadzi do korzystnych zmian w poziomach badanych hormonów. Eksperyment z indukowanym adiuwantowym zapaleniem stawów wykazał odwracalne zmiany ultrastrukturalne i barwnikowe w tyreotropocytach i gonadotropocytach przysadki mózgowej, a także upośledzenie różnicowania i częściowe zniszczenie elementów strukturalnych tarczycy i gonad. Przebieg terapii borowinowej miał pozytywny wpływ na stan tarczycy i gonad u zwierząt doświadczalnych, co przejawiało się przywróceniem ich struktury i funkcji. Wnioski: Terapia borowinowa ma pozytywny wpływ na aktywność funkcjonalną osi przysadka-gonady-tarczyca u pacjentów z młodzieńczym reumatoidalnym zapaleniem stawów, co potwierdzają dane eksperymentalne. (9)
Borowina wykazuje szereg pozytywnych działań i zastosowań, dlatego uważam, że zabiegi z jej użyciem powinny przeżyć swój renesans w Polsce i nie tylko.
Co mnie zaskoczyło i w zasadzie do tej pory nie mogę uwierzyć? Że kiedyś istniał dostępny na rynku preparat FIBS, w formie zastrzyków domięśniowych lub podskórnych. Biogenny stymulator immunologiczny z borowiny, opracowany dzięki pracom i koncepcji terapii Fiłatowa. Zawierał on destylat z borowiny. Lecz w Polsce ten produkt nie jest dostępny
Działanie FIBS: podnosi liczbę leukocytów i limfocytów we krwi, pobudza rozwój tkanki limfoidalnej, podnosi poziom immunoglobulin i czynnika martwiczego nowotworów; nasila fagocytozę i aktywność limfocytów cytotoksycznych i NK; wzmaga aktywność systemu GALT i MALT; przyśpiesza resorpcję wysięków zapalnych; działa przeciwwysiękowo i przeciwzapalnie; pobudza nabłonkowanie i naskórnikowanie (wzrost i regenerację nabłonków i naskórka); pobudza regenerację tkanki łącznej właściwej; zwiększa wydolność fizyczną; hamuje odczyny autoagresji immunologicznej, pomimo, że jest to typowy immunostymulator; pobudza procesy odnowy tkanek gałki ocznej. Działanie do końca nie jest wyjaśnione. Nie zostało wyjaśnione w jaki sposób Fibs poprawia wzrok przy krótkowzroczności u niektórych osób. (10)
Przede wszystkim był stosowany do terapii narządu wzroku, lecz jego działanie poza głównym zastosowaniem jest ogromne. W szczególności może zainteresować sportowców, ponieważ odnawia i regeneruje organizm po dużym wysiłku fizycznym, a zastosowany synergistycznie z Biostyminą i wit. B12 pobudza tworzenie czerwonych ciałek krwi. Po więcej informacji odsyłam na blog profesora Różańskiego.
Swoją drogą nie mogłem znaleźć powodu dlaczego wysofano z obrotu ten preparat o prostym, skutecznym i tanim składzie. Jeśli Ty posiadasz taką wiedzę napisz w komentarzu.
6.Przeciwskazania do stosowania borowiny
Przeciwwskazania Przeciwwskazaniami do stosowania zabiegów borowinowych są:
– stany zapalne w ostrej fazie;
– stany po świeżych urazach;
– ciąża, krwawienia z dróg rodnych;
– stany po zawale i wady serca;
– zaawansowana miażdżyca naczyń;
– niestabilne ciśnienie;
– żylaki, wrzody;
– niewydolność krążenia, choroba wieńcowa;
– niewydolność oddechowa;
– stany osłabienia i wycieńczenia;
– nadczynność tarczycy;
– ciężkie choroby o przebiegu ogólnym;
– nowotwory (3)
7.Borowina dla organizmu i nie tylko
Okłady borowinowe są jedną z podstawowych procedur terapeutycznych stosowanych w naturopatii w leczeniu różnych chorób. Brakuje dowodów naukowych na skuteczność okładów borowinowych w zakresie wpływu na zmienne psychologiczne. Celem pewnego badania była ocena wpływu okładów borowinowych na oczy na zmienne psychologiczne u zdrowych ochotników. W badaniu wzięło udział 60 zdrowych ochotników. Podzielono ich na dwie grupy, gdzie jedna dostawała ciepłe i wilgotne okłady na oczy, a druga okłady borowinowe na oczy. Wyniki badania pokazały pozytywny wpływ na stan obydwu grup, a w szczególności w grupie z okładem borowinowym zauważono lepszą uważność i koncentrację. Dlatego warto rozważyć wprowadzanie takich okładów jako dodatkowe wsparcie terapii (13)
8.Borowina po zabiegowa czy bezpieczna do ogrodu i gleby
Borowina jest także niezwykle cennym substratem w rolnictwie i ogrodnictwie. Już wcześniej czytałem o właściwościach borowiny w uprawie borówki, lecz teraz próbuje zdobyć ten surowiec, aby dodatkowo wspierać żyzność gleby na naszej plantacji owoców jagodowych – Superfood.
I udało mi się dotrzeć do badania jakie przeprowadzono w aspekcie ponownego wykorzystania jej w rolnictwie.
Przebadano 80 próbek borowiny pozabiegowej z 7 uzdrowisk w Polsce. Badanie uwzględniało normy dopuszczalne w Polsce, dotyczyło bakterii i jaj nicieni. Jak się okazało próbki z pozabiegowej borowiny mogą zostać użyte ponownie w rolnictwie do użyźniania gleby, z racji, że nie stanowią zagrożenia dla środowiska (po więcej odsyłam do źródła – (12)). Co ważne niestety nie umieszczono jej na liście ponownego użycia w rolnictwie symbol R10, być może są jakieś zmiany lecz ja do nich nie dotarłem.
Pozdrawiam serdecznie
Krzysztof Pielech – Miejsce Regeneracji
Prezentowany materiał nie stanowi porady o charakterze medycznym, ma wyłącznie charakter informacyjny i w rozumieniu obowiązujących przepisów nie może być traktowany jako specjalistyczna porada medyczna, forma diagnozy lub zalecenia w zakresie leczenia, ponadto nie może być podstawą do jakichkolwiek roszczeń. Autor oświadcza, że nie daje gwarancji przydatności treści materiału do określonego celu lub zastosowania oraz nie ponosi odpowiedzialności za jakiekolwiek szkody będące konsekwencją korzystania lub niemożności korzystania z materiału. Użytkownik kierując się wyłącznie informacjami uzyskanymi za pośrednictwem materiału działa na własną odpowiedzialność.
Źródła:
- R. Gałuszka, G. Gałuszka, Zastosowanie peloidów w terapii [w:] Kosmetologia w ujęciu holistycznym, G. Gałuszka, R. Gałuszka (red.), WSEPiNM, Kielce 2018.
- “Zastosowanie borowiny w rehabilitacji i odnowie biologicznej” Sylwia Górska1 , Marzena Pijanowska
- ‘Wykorzystanie borowiny w redukcji cellulitu. Opis przypadku”, Matuszewska S, Faruga-Lewicka W, Kardas M. The use of mud in cellulite reduction. Case report. Aesth Cosmetol Med. 2024;13(2):59-63. https://doi.org/10.52336/acm.2024.010
One Comment
Osteoporoza objawy, przyczyny, co jeść i co robić? Jak zapobiegać osteoporozie? – Biały Płotek
[…] z artykułu o borowinie -> Jeśli chcesz przeczytać o niesamowitych właściwościach borowiny to zapraszam na artykuł . Wydawało by się jednak, opierając się na doświadczeniu, że takowe kąpiele lub okłady […]