Każdy z Was słyszał o saunie i jej dobroczynnym działaniu, lecz na co pomaga i jakie korzyści da nam regularne korzystanie z sauny? Jakie są przeciwwskazania do korzystania z sauny?  Postaram się odpowiedzieć na te i inne pytania dotyczące sauny. 

Bardzo często się zdarza, że klienci, którzy nas odwiedzają na zabiegach, terapiach czy masażach korzystali wcześniej z sauny. Ciekawe jest obserwowanie mechanizmów działania fizjologii ludzkiej i reakcji organizmu na ten bodziec cieplny. 

Uważam, że jeśli ktoś lubi korzystać z sauny i nie ma przeciwwskazań to skorzystanie przed i po wizycie u terapeuty może przynieść dodatkowe korzyści zdrowotne, lecz zanim do tego przejdę zacznę od tego co mówi nauka. Wszystko po to, aby oprzeć moje słowo na badaniach. 

SPIS TREŚCI:

1. HISTORIA SAUNY
2. JAK DZIAŁA SAUNA
3. W JAKICH JEDNOSTKACH CHOROBOWYCH MOŻE POMÓC SAUNA?
4. SAUNA NA CO POMAGA?
5. PRZECIWWSKAZANIA DO KORZYSTANIA Z SAUNY
6. CZY PRZED LUB PO TERAPII CZY MASAŻU WARTO PÓJŚĆ DO SAUNY?
7. JAKIE ZIOŁA DO SAUNY I PRZED WIZYTĄ W SAUNIE?

1.HISTORIA SAUNY

Ślady archeologiczne wskazują, że łaźnie parowe były budowane w Europie Środkowej przez Słowian już w VIII-X w (1). Sauny były budowane przez Słowian i ludy ugrofińskie (przodków m.in. dzisiejszych Finów i Estończyków) od niepamiętnych czasów (1). 

Sauna nazywa się fińska z racji tego, że finowie przyczynili się do rozprzestrzeniania trendu korzystania z sauny. 

Samo słowo sauna wywodzi się z języka fińskiego. Ludy zamieszkujące obecnie Finlandię przywędrowały w te regiony z terenów Uralu i przyniosły ze sobą wiedzę na temat ogrzewania pomieszczeń. W Skandynawii powstało tzw. Savu – dymne sauny parowe opalane drewnem. Savu była do późnych lat XIX wieku jedyną znaną sauną, do dziś zachowało się wiele takich obiektów. Sauna pełniła nie tylko rolę ówczesnej centralnego ogrzewania a również pozwalała utrzymać higienę, póki nie odkryto i rozpowszechniono mydła. Podczas kąpieli cieplnej oczyszczano się poprzez pocenie i smaganie brzozowymi gałązkami, a na koniec płukano w rzece lub tarzano w śniegu. Gdy mydło stało się dostępne, użytkownicy sauny przed i po kąpieli cieplnej dokładnie się myli a wiele saun publicznych, zaczęto wyposażać w przylegające pomieszczenia do przebierania, mycia i wypoczywania, takie jak termy rzymskie. Na terenach Grecji, Turcji i Syrii pomieszczenia te miały formę bogato zdobionych komnat, w których wypoczywali najbogatsi mieszkańcy (2). 

Jako ciekawostkę dodam, że największa sauna znajduje się w Polsce w Czeladzi i może pomieścić uwaga 300 osób (1). Sporo. Sam nigdy nie widziałem tak dużej sauny na własne oczy 

2.JAK DZIAŁA SAUNA

Sauna działa na zasadzie hormezy, czyli czynnik który byłby w dłuższej mierze czasu lub dawki szkodliwy, w małych dawkach działa na nas korzystnie. Tutaj to stwierdzenie ukuł Paracelsus – łac. Dosis facit venenum – dawka (a nie substancja) czyni ją trucizną. 

W przypadku sauny mamy do czynienia z tym zjawiskiem. Jesteśmy wystawieni dobrowolnie i pod kontrolą na działanie wysokich temperatur w krótkim okresie czasowym. Co czyni saunę fińską i uczęszczanie do niej zjawiskiem hormetycznym.  

Jaką temperaturę powinna mieć sauna, aby uzyskać jak najlepsze korzyści? 

Temperatura sauny powinna oscylować w przedziale 80-100 stopnia celsjusza (powyżej 100 stopni może dojść do denaturacji białek). Wilgotność powinna znajdować się w przedziale 10-20%. Średni czas przebywania w saunie powinien się wahać pomiędzy 5, a 20 minut i składać się z 2-3 sesji, gdzie każda zakończona jest schładzanie organizmu w źródle zimna np. prysznic, bania z zimną wodą, staw, śnieg, nacieranie lodem. 

Nie odnosimy większych korzyści, jeśli czas przebywania jest dłuższy niż 45 minut. 

3.W JAKICH JEDNOSTKACH CHOROBOWYCH MOŻE POMÓC SAUNA?

• Korzyść u osób wykonujących zawód o wysokim poziomie stresu 

Składniki zespołu metabolicznego (tj. nadciśnienie, insulinooporność, otyłość, miażdżyca) są główną przyczyną zgonów w Stanach Zjednoczonych i powodują przewlekły stan zapalny o niskim nasileniu, nadmierny stres oksydacyjny i ostatecznie rozwój chorób kardiometabolicznych (CMD). Zawody o wysokim poziomie stresu (HSO: strażacy, policjanci, personel wojskowy, ratownicy medyczni itp.) zwiększają ryzyko wystąpienia CMD, ponieważ narażają jednostki na przewlekłe i liczne czynniki stresogenne (tj. niedobór snu, złe nawyki żywieniowe, brak aktywności fizycznej, stres psychiczny). Co ciekawe, wykazano, że ekspozycja na ciepło, a dokładniej kąpiele w saunie, poprawiają wiele markerów CMD, potencjalnie działając jako czynniki stresogenne hormetyczne, na poziomie komórkowym i w całym organizmie. Dlatego kąpiele w saunie mogą być praktyczną i alternatywną interwencją w zapobieganiu chorobom u osób z  zawodem o wysokim poziomie stresu (3) 

• Przeciwdziałanie chorobom neurodegeneracyjnym i sercowo-naczyniowym 

Jest popularne badanie cytowane wiele razy poprzez osoby z branży zdrowia. Lecz nie wypada tutaj nie wspomnieć o tym badaniu, aby wszystkie informacje były uporządkowane. 

Wyniki KIHD (badania czynników ryzyka choroby niedokrwiennej serca w Kuopio ) ujawniły, że wśród mężczyzn, którzy zgłosili korzystanie z sauny 2–3 razy w tygodniu, ryzyko zgonu z powodu chorób sercowo-naczyniowych (CVD) było o 27% niższe niż u mężczyzn, którzy zgłosili korzystanie z sauny tylko raz w tygodniu ( Laukkanen i in., 2015b ). Co więcej, efekty te były zależne od dawki: wśród mężczyzn, którzy zgłosili korzystanie z sauny 4–7 razy w tygodniu, ryzyko zgonu z powodu chorób sercowo-naczyniowych było o 50% niższe niż u mężczyzn, którzy zgłosili korzystanie z sauny tylko raz w tygodniu ( Laukkanen i in., 2015b ). Ponadto ryzyko zgonu z jakiejkolwiek przyczyny było o 40% niższe wśród osób często korzystających z sauny w porównaniu z osobami korzystającymi z niej rzadko, niezależnie od konwencjonalnych czynników ryzyka ( Laukkanen i in., 2015b ) (4). 

Badania KIHD wykazały również, że częste korzystanie z sauny wiązało się ze zmniejszonym ryzykiem rozwoju chorób neurodegeneracyjnych związanych z wiekiem, takich jak demencja i choroba Alzheimera , w sposób zależny od dawki. Mężczyźni, którzy zgłosili korzystanie z sauny 4–7 razy w tygodniu, mieli o 66% niższe ryzyko rozwoju demencji i o 65% niższe ryzyko rozwoju choroby Alzheimera w porównaniu z mężczyznami, którzy zgłosili korzystanie z sauny tylko raz w tygodniu ( Laukkanen i in., 2017 )(4). 

Te badania pokazują wartość korzystania z sauny. Faktycznie kontrolowany stres cieplny, który odbywa się w saunie może mieć współudział w dbaniu o komfort naszego życia i zdrowia. Tutaj zasada lepiej stosować rzadziej niż wcale, będzie miała zastosowanie

• Działanie przeciwnowotworowe – sauna sucha (fińska)

Już jakiś czas temu miałem okazję czytać artykuł w czasopiśmie “Naturoterapia w praktyce” o zbawiennym działaniu hipertermii i potencjalnym działaniu przeciwnowotworowym. 

Oto fragment artykułu: 

Nasza kultura nie ceni gorączki. Wręcz przeciwnie. Gdy tylko temperatura rośnie, zaraz sięgamy po środki na jej zbicie. Tymczasem leczenie „gorączką” jest najbardziej naturalnym mechanizmem terapeutycznym, naturalnym, bo wkodowanym w nasze ciało. Przy czym gorączka służy nie tylko, o czym coraz powszechniej wiemy, zwalczaniu infekcji, ale także, o czym zapominamy, okresowemu „sprzątaniu ciała” – likwidowaniu uszkodzonych struktur, w tym komórek rakowych. Potwierdzają tę tezę badania retrospektywne, wskazujące, że osoby, które w dzieciństwie częściej gorączkowały, zdecydowanie rzadziej zapadają na nowotwory. Z drugiej strony pacjenci chorzy na raka podają zwykle w wywiadzie, że od lat nie mieli grypy, a przeziębienia przechodzą bez gorączki. Coraz więcej badań wydaje się też potwierdzać możliwość związku pomiędzy szczepieniami przeciw dziecięcym chorobom gorączkowym i grypie a wzrostem ryzyka zachorowania z czasem na nowotwory. Z badania przeprowadzonego przez Departament Immunologii Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu wynika również, że pacjenci nowotworowi chętniej niż grupa kontrolna sięgają po niesterydowe leki przeciwzapalne (czyli po grupę leków przeciwzapalnych, przeciwbólowych i przeciwgorączkowych, takich jak Apap czy Panadol), zbijające gorączkę. Coraz więcej badań potwierdza tę zależność, a także jej wpływ na przyspieszenie rozwoju choroby i jej fatalnego końca. Naukowcy stwierdzili też, że tłumienie chorób gorączkowych antybiotykami zwiększa zapadalność na raka aż o 37% (5).  

Równocześnie w literaturze medycznej znajdujemy liczne opisy przypadków nagłych remisji raka pod wpływem zachorowania na ostrą, gorączkową infekcję. Na immunostymulujące działanie gorączki wskazują też obserwacje, że spontaniczne remisje raka u pacjentów są często poprzedzone okresem gorączki. Bardzo ciekawe są też obserwacje dotyczące osób regularnie korzystających z sauny, będącej jednym z najprostszych sposobów na wzbudzenie oczyszczającej hipertermii. Po pierwsze, ludzie ci przestają zapadać na infekcje (które prawdopodobnie nie są im już potrzebne). Po drugie, żyją dłużej i rzadziej padają ofiarą przedwczesnych zgonów (5) 

Chciałem przytoczyć wam ten fragment, aby rzucić pytanie w otchłań przemyśleń.  

Mogę wam tylko przekazać, że sauna służy do kontrolowanego podniesienia temperatury ciała. 

4.SAUNA – NA CO POMAGA?

Już teraz w skrócie i odpowiadając na pytanie: Na co pomaga sauna? 

• Zwiększa wytrzymałość organizmu 

• Wspomaga w zapobieganiu i chorobach sercowo naczyniowych (wspomaga walkę z nadciśnieniem, chorobami wieńcowymi serca, może przeciwdziałać udarom mózgu) 

• Wspomaga funkcje poznawcze i zapobiega chorobą neurodegeneracyjnym (choroba Alzheimera, Parkinsona czy Demencji – [6]) 

• Korzystanie z sauny wpływa na uwalnianie hormonu wzrostu (7) co ma wpływ na regenerację tkanek, wspomaga redukcję tkanki tłuszczowej, wpływa na potencję i libido, wspomaga zdrowie kości 

• Korzystanie z sauny wpływa na utrzymanie masy mięśniowej, co może być niezwykle istotne u osób starszych 

• Detoksykacja organizmu – usuwanie bisfenolu A (ksenobiotyk, który może imitować hormony w organizmie człowieka, zawarty jest w plastikowych opakowaniach).  W badaniu, w którym mierzono obecność różnych związków (w tym metali ciężkich) we krwi, moczu i pocie 20 dorosłych osób, zaobserwowano wyraźnie wyższe wydalanie aluminium (3,75-krotnie), kadmu (25-krotnie), kobaltu (7-krotnie) i ołowiu (17-krotnie) w pocie w porównaniu z moczem. (8) 
• Wspomaga zdrowie psychiczne i może przeciwdziałać depresji. W badaniu kontrolowanym z randomizacją obejmującym 28 osób ze zdiagnozowaną łagodną depresją uczestnicy, którzy przez cztery tygodnie korzystali z sauny, doświadczyli zmniejszenia objawów depresji – takich jak poprawa apetytu, zmniejszenie bólu ciała i lęku – w porównaniu z grupą kontrolną, która zamiast terapii sauną korzystała z leżenia w łóżku. (9)7 

• Wpływa na profil lipidowy (obniżenie cholesterolu całkowitego i LDL) 

• Poprawia jakość życia 

• Wpływa na zdrowie płuc i poprawę wentylacji (10) 

5.PRZECIWWSKAZANIA DO KORZYSTANIA Z SAUNY

• Nieuregulowane choroby wieńcowe, tętnicze, po zawałach serca i udarach mózgu tutaj wymagana konsultacja z lekarzem 

• Epilepsja 

• Czynne choroby wirusowe i bakteryjne 

• Kobiety w pierwszych dniach menstruacji 

• Zaburzenia krzepnięcia krwi i krążenia mózgowego 

• Choroby nowotworowe ??? Tutaj typuje czynne stadium, wymagana konsultacja z lekarzem. Idąc za teorią przekazywaną w podręcznikach choroba nowotworowa do 5 lat od wyleczenia 

• Jaskra 

• Nieustabilizowana cukrzyca 

• Źródła podają także, że u osób z nieustabilizowanymi chorobami tarczycy nie powinno się korzystać z sauny 

• Rzuty chorób autoimmunologicznych (w fazie ostrej w szczególności RZS ) 

• U osób ze stwardnieniem rozsianym – > SM sauna może wywołać zaostrzenie objawów – doświadczenia własne z obserwacji 

• Gorączka 

6.CZY PRZED LUB PO TERAPII CZY MASAŻU WARTO PÓJŚĆ DO SAUNY?

Z naszych obserwacji na klientach wynika, że wizyta w saunie w ten sam dzień bardzo poprawia jakość regeneracji. Symbiotyczne połączenie sauny, terapii z masażem plus dodatkowo funkcyjną formą ruchu daje bardzo dobre efekty w obrębie aparatu ruchu, a także psychosomatyczne. Taka forma połączenia jest możliwa na urlopie lub dniu wolnym z racji wysokiego kosztu czasu jaki trzeba zarezerwować. I to jest dosyć duży minus takiego rozwiązania.  

Dostałem także pytanie co bym wybrał? Sauna na podczerwień czy sauna sucha fińska? Tutaj nie ma jednoznacznej odpowiedzi, każda forma nosi swoje zalety. O lampie na podczerwień i światło czerwone już pisałem ( Światło czerwone i podczerwone). 

My osobiście korzystamy raz w tygodniu po 2-3 sesję z sauny fińskiej (chcemy zwiększyć ilość ekspozycji na dwa razy w tygodniu, jeśli czas i koszty pozwolą), oraz ok 4 razy w tygodniu korzystamy z lampy na podczerwień i światło czerwone (lampę używamy w miesiącach jesiennych, zimowych) gdy nie korzystamy z możliwości spędzenia czasu z eskpozycją na słońce. 

7.JAKIE ZIOŁA DO SAUNY I PRZED WIZYTĄ W SAUNIE?

W saunie można skorzystać z wartości olejków eterycznych. Możliwość kombinacji jest dowolna. Najważniejszą rzeczą jaką należy pamiętać, żeby olejek wkrapiać do wiadra z woda i później polewać kamienie. W przypadku bezpośredniej aplikacji na kamienie jest duże prawdopodobieństwo zaprószenia ognia. 

Ja lubię olejek eukaliptusowy, lawendowy i rozmarynowy. 

Po wizycie w saunie trzeba pamiętać o uzupełnieniu elektrolitów, ponieważ podczas takiego seansu może stracić nawet pół litra potu. W przypadku nawodnienia możemy skorzystać z mocy fitoterapii. I aby wspomóc odprężenie i łagodzić napięcie nerwowe mieszanka do naparu z werbeny, melisy i lawendy będzie doskonałym towarzyszem w czasie po zakończeniu saunowania. 

Mam nadzieję, że te informację zawarte tutaj były pomocne. Dziękuję serdecznie za Twój czas i pamiętaj Inwestycja w swoje zdrowie to lokata za najlepszą stopą zwrotu. 

Pozdrawiam Krzysztof Pielech – Siła Regeneracji

Prezentowany materiał nie stanowi porady o charakterze medycznym, ma wyłącznie charakter informacyjny i w rozumieniu obowiązujących przepisów nie może być traktowany jako specjalistyczna porada medyczna, forma diagnozy lub zalecenia w zakresie leczenia, ponadto nie może być podstawą do jakichkolwiek roszczeń. Autor oświadcza, że nie daje gwarancji przydatności treści materiału do określonego celu lub zastosowania oraz nie ponosi odpowiedzialności za jakiekolwiek szkody będące konsekwencją korzystania lub niemożności korzystania z 
materiału. Użytkownik kierując się wyłącznie informacjami uzyskanymi za pośrednictwem materiału działa na własną odpowiedzialność.

Źródła:

1. Wikipedia.org/wiki/Sauna 

2. saunujemy.pl/historia-sauny/ 

3. mdpi.com/1660-4601/18/3/1105 

4. sciencedirect.com/science/article/pii/S0531556521002916#bb0420 

5. Naturoterapia w praktyce “Dobroczynne działanie hipertermii” Anna Sosnowska 

6. academic.oup.com/ageing/article/46/2/245/2654230?login=false 

7. Harjula K; Ojja P.; Laustiola K; Vuori I; Jolkkonen J; Siitonen S i in. (1989). Reakcje hemodynamiczne i hormonalne na ekspozycję na ciepło w saunie fińskiej. Eur J Appl Physiol Occup Physiol 58, 5 .   

8. Rodushkin, Ilia; Genuis, Stephen J.; Birkholz, Detlef; Beesoon, Sanjay (2010). Badanie krwi, moczu i potu (BUS): monitorowanie i eliminacja bioakumulowanych toksycznych pierwiastków Archives Of Environmental Contamination And Toxicology 61, 2 .   

9. Masuda, Akinori; Nakazato, Masamitsu; Kihara, Takashi; Minagoe, Shinichi; Tei, Chuwa (2005). Powtarzana terapia cieplna zmniejsza utratę apetytu i subiektywne skargi u pacjentów z łagodną depresją Psychosomatic Medicine 67, 4 . 

10. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28905164/